ewalper

Walon (Rifondou)

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « involeper » avou l’ betchete « e- » d’ ecloyaedje des viebes, avou l’ cawete di codjowaedje « -er » des viebes.

Prononçaedje

AFE :
- diferins prononçaedjes : /ɛ.wal.ˈpe/ /ɛ.wal.ˈpɛ/ /ɛ.vɔl.ˈpe/ /ɛ.vɔl.ˈpɛ/ /ɑ̃ː.vɛ.lɔ.ˈpe/ /ɛ̃ː.vɛ.lɔ.ˈpe/ /ɛ̃ː.vlɔ.ˈpe/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /ɛ.wal.ˈpe/
Ricepeures : e·wal·per

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	ewalpêye
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	ewalpez
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	ewalpans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	ewalpêynut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	ewalpêyrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	ewalpéve
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	ewalpêye
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	ewalpé
Ôtes codjowaedjes	come tchicter

ewalper

(viebe å coplemint) mete (on papî, ene sitofe, evnd.) di ttåtoû d' ène sacwè ou d' ene sakî, pol rascovri et l' waeranti.
- Ewalper des hådes. — Motî Forir (fråze rifondowe).
- Dj' ewalpêye mes tåtes — Motî Haust (fråze rifondowe).
- Vos ewalpêyroz l' paket avou do gris papî.
- Ewalpez bén l' efant, da !
rascovri tolmnme kene sacwè.
- Ene ki djouwéve del trompete
  M' ewalpéve di ses boufletes
  Tot fwait farene a m' molén — Jean-Pierre Vervier (fråze rifondowe).
- C 'est frisse come li rozêye k' ewalpeye les rôzes ene åmatén d' prétins — Georges Smal (fråze rifondowe).
- Ewalpez l' boure dins on gris papî divant del poirter a nosse pratike.
- Il a bea fé l' cråne et nos håyner ses foices,
  Li måleur pout l' ewalper dvins s' cafu. — Martin Lejeune, Œuvres lyriques du poète wallon Martin Lejeune, p. 110, "Ås vîs djônês" (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) (mot d’ militaire) astoker des tropes tot dmanant tot åtoû.
- Ci redjumint s' a leyî ewalper. — Motî Forir (fråze rifondowe).
(viebe å coplemint) tromper.
- I n' pout bén må di s' leyî ewalper pa des sfwaits !
- Ene feye ki vs estoz ewalpés,
  Adiè tos les plaijhis ;
  Vos avoz co moens d' liberté,
  Ki l' oujhea e s' volire. — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, Conseie âs jôn's hommes, 1852 (fråze rifondowe).
- On dit k' c' est målåjhey do prinde on vî gorea
  Pé cint feyes k' ene macrale, pus ruzé k' on mådrea ;
  Mins si malén k' i soeye, les femes el sont co pus,
  Ca po bén vs ewalper, elle ont on råle firt-djus. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, A m' camarâde P. L..... Pol joû di s'Mariège, li 22 Setpimbe 1877, 1877, p.9 (fråze rifondowe).
- Dj' inme mî do prinde pacyince,
  Et rire di leu lokince,
  Tot repetant m' resploe,
  Di pawe k' on n' m' ewalpreut ! — Jean Dessard, D'ine cohe so l'aute, 1939, p.126, Li bêté n’ fait nin rîre… (1899) (fråze rifondowe).
- Epoites tu, diss, li scret tourmint
  K’ a-st eduré l’ pôve enocinne,
  Ki ene shijhe si leya-st ewalper
  D’ on mådrea ki s’ dijheut d’ avance :
  « Djel kidurè sins fé les cwanses
  La k’ dji pôrè tot lyi haper » — Joseph Vrindts, Vîx Lîge, (1901), p.19, “Avâ l’ Aiwe” (fråze rifondowe).
(viebe å prono) : Loukîz a : « s’ ewalper ».