tchinisse

Èn årtike di Wiccionaire.
Aller à la navigation Aller à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Bodje «tchén» (avou candjmint d’ voyale), avou l’ cawete « -isse 1 »; sacwè djusse boune po les tchéns.

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
tchinisse tchinisses

tchinisse omrin

dalaedje.gif Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.
  1. sacwè ki n' sieve a rén.
    • Après, i sont capåbes di nos tchôkî des tchirlikes k' on lome pairmetes po nos fé payî tos les noveas tchinisses k' il åront metous so les voyes. Charles Massaux (fråze rifondowe).
    • Djel doe co aveur dins on ridant ås tchinisses; dji l' a wårdé po l' sovnance José Schoovaerts (fråze rifondowe).
    • Ses djins rindît å Djåcob tos les diès des etrindjîs k' il avént, et co les aneas k' il avént d' pindous a leus orayes; li Djåcob etera tos les tchinisses å pî do tchinne dilé Sichem Lorint Hendschel, Li Djneze (ratournaedje)..
    rl a: viyreye, raxhisse.
    F. bibelot, vieillerie, pacotille.
    vî tchinisse :
    a) vî cayet.
    b) abwesson des Walons do Wisconsin, fwaite tot maxhant do wiski, do djus d' ceréjhe, ene ou deus yebes ki dinnut del boune gosse, on blanc spå, et des bokets d' glaece.
    On dit eto: viye façon.
  2. usteye ki n' va nén.
    • Sacré nodidju d' tchinisse !
    rl a: troyreye. Franwal: ahåyant po: "
    foutu engin".
  3. sacwè ki n' est nén bon, ki fwait do toirt.
    • Eco on tchinisse ki les grands coboys ås coûtès idêyes rispårdèt totavå l' daegn, avou leus Macdos et leu noere abwesson d' apoticåre ! (J.P. Dumont).
    • Les araedjîs avou leu påye, K' i lomèt d' Fexhe et ki l' diåle åye, Cisse påye ki dji lome on tchinisse Di chagrin m' a fwait vni l' djaenisse ! Marian de Saint-Antoine.
    On dit eto: troyreye, salopreye.
    F. saloperie, nuisance, merde, poisse, calamité.
  4. disdut.
    • Et nos piede, nos dispårpiyî, sins cåtes ni ôres; ké tchinisse ! (W. Bal).
    F. désordre, anarchie, chaos.
    fé on tchinisse : fé do disdut.
    • Li "xh" a fwait on tchinisse emey les waloneus, co pé k' on rnåd å mitan d' ene poytreye Lucyin Mahin.
    F. raffut, potin, tapage, vacarme, scandale.
  5. tote pitite sacwè; tot court moumint.
    • Vos les chal rivnous, les condjîs ! nén des tchinisses come les cis k' on-z a-st avou chal et la d' tinzintins. Nonna ! Des condjîs podbon ! Paul-Henri Thomsin (fråze rifondowe).
    • On-z esteut-st ashious so des ptits tchinisses di bancs, k' estént tot bas, et les djnos vos rmontént disk' å stoumak Motî Forir (fråze rifondowe).
    • I n' leyént ki les ramis: ptitès coxhetes et tchinisses ki dvént siervi pus tård Serge Fontaine (fråze rifondowe).
    On dit eto: tchikete.
    F. débris, miete, avorton, bribe, fragment.
  6. sacwè.
    • Dj' a dvou sinte mi tchmin, e fjhant bén atincion di n' mi nén ramoyî en arocant so on tchinisse; pinsez bén, l' brut k' ça freut padzeu l' martchî ! (J.F. Brackman).
    • C' esteut li mwaisse di scole ki pormoennéve les efants; elzî esplikéve des tchinisses k' i roveyrént Rodolphe Dedoyard (fråze rifondowe).
    Loukîz a: cayet, åk.
    F. chose, objet, truc.

Parintaedje[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :