Aller au contenu

ramter

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Bodje neyerlandès « ram- » ‎(« rammelen ») avou l’ cawete di codjowaedje « -ter » des viebes.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) ramtêye
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) ramtez
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) ramtans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) ramtêynut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) ramtêyrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) ramtéve
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) ramtêye
pårt. erirece (dj’ a, vos av) ramté

ramter

  1. (v. sins coplemint) cåzer bråmint.
    • C' est ene tchafete: ele passe totes ses djournêyes a ramter Guy Cabay (fråze rifondowe).
    • Djans i ramtêye tot l' tins
      Mins por mi ûreuzmint
      Deus shijhes so troes, dji m' endè va
      Ås reyûnions di m' sindicat
      Camille Gaspard (fråze rifondowe).
    • Gn a bén deus eures k' ele ramtèt la, leus deus Motî Forir (fråze rifondowe). & Motî Haust (fråze rifondowe).
    • Fini do ramter ! On-z î va !Paul-Henri Thomsin, ratournant Astérix amon lès Bèljes, 2022, p. 43 (fråze rifondowe).
  2. (v. sins coplemint) djåzer avou metchansté.
    • I mèta s’paletot so s’tièsse èt i tchoûla dès-eûres å long. Çou qu’a fêt qu’ lès djins ont-st-ataqué a ram’ter : « Loukîz on pô, li pôve mi cowe qu’ èst la tot pèneûs, dismètant qu’li rwè s’amûse avou s’feume èt vos ‘nnè chal èt vos ‘nn’årez co ! » Georges Ghys.
  3. (viebe å coplemint) dire tot bas des paroles k' ont n' comprind waire.
    • Dji t' voe did ci, Colas, ramtant ls incantåcions,
      [...]]Et co les scabins, l' secretaire et l' mayeur,
      Ki, pal fameus progrès, s' leyant edjupsiner,
      Åront a leus scoirdeles les djins k' i vont rwinerLouis Henrard, divins Li bidete da Colas p. 33 (fråze rifondowe).
    • Est-ç' li savtî renant,
      K' adschind del hôte Årdene?
      L' oyoz vs ramter : Émèn
      Étan, émèn étan…?Joseph Mignolet, "Fleûrs d'osté", "Li sîre di Warzé" (1925) (fråze rifondowe).
    • -K' est çk' i ramtêye ?
      Dji n' sé rén ! Mins bén vraiye portant ki gn aveut ir ene ôte sakî k' end a ralé avou Adele … Paul-Henri Thomsin, ratournant Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin, 1994, p. 19 (fråze rifondowe et rarindjeye).
  4. (v. sins coplemint) cåzer doûçmint tot estant mwais.
    • Et tot l' monde rintra e s' måjhone tot ramtantPaul-Henri Thomsin, ratournant "Li vî bleu" da François Walthéry & Raoul Cauvin, 2011 (fråze rifondowe).
  5. (v. sins coplemint) (avou l' assaetchance di « ramaedje »)criyî tot djåzant di sacwants oujheas.
    • Et les poyes ki ramtèt
      Udon ki codåcsèt
      Ces poyes la, biesses come tot,
      N' aprindèt rén do tot
      (A. Dauphin)
    • Li huflå qui hufeule, lu mohon qui tchiptêye
      Rèspôdèt måfaitmint ås fåvetes, ås pèssons;
      Les djônes hoûtèt les vîs po-z aprinde lu lèçon ;
      Et l' ci ki n' sét tchanter come lès autes, i rametêyeMartin Lejeune, 1895.
  6. (pa stindaedje do sinse) tot djåzant d' èn inseke.

Parintaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ôtès ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :

Ratournaedjes[candjî]

cåzer di trop
djåzer avou metchansté
cåzer doûçmint tot estant mwais
criyî tot djåzant di sacwants oujheas