spiter

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
banire e walon metowe sol meur di l' Aisse del tuzance di Måtche-el-Fåmene

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Alofômes di s(i)- / (e)s-
Cogne prumrece (dirî V.) Dispotchaedje (dirî C.) Divanceye voyale (dirî C.)
spiter sipiter espiter

Etimolodjeye[candjî]

Calcaedje do flamind « spitten » (minme sinse); u mot-brut «spit» (brut d' ene gote d' aiwe); mot cité dins l’ FEW 17 182a

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) spite
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) spitez
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) spitans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) spitnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) spitrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) spitéve
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) spite
pårt. erirece (dj’ a, vos av) spité
Ôtes codjowaedjes sipepieus tåvlea

spiter

  1. (v. å coplemint) fé ariver tot d' on côp on likide so (ene djin, ene sacwè); frexhi (et k' on n' vôreut nén) avou d' l' aiwe, des broûs, ki potchèt pask' on pite didins, u passer waeraxhmint dvins avou ene tcherete, ene oto.
    • Vos m' avoz tot spité, e passant dlé mi avou voste oto.
    • Li tcherete m' a spité disk' å cô.
    • Les årnagas s' amuzént a taper on côp d' baston dins l' basse po spiter les femes ki passént Motî d’ Djivet (fråze rifondowe).
    • Do tins ki les djins waitnut, tot disbåtchîs, les ravadjes k' ont amoenné les oraedjes, èn arsouye k' est a pô près l' dobe pus vî k' mi, s' amuze a fé araedjî les cmeres tot les spitant H. Pétrez (fråze rifondowe).
    • Sol tins ki l' francès dit "éclabousser", on-z est ddja tot spité J. Thiry (fråze rifondowe).
  2. (v. sins coplemint) ariver d' on plin côp avou foice, tot djåzant d' on likide, d' ene pitite sacwè come ene pitite braijhe.
  3. (v. å coplemint) manni (ene sacwè, ene sakî) avou on likide k' arive dissu (sor lu) et k' i n' fåreut nén.
    • Il a spité tot l' ouxh e metant l' plafond e coleur.
    • Dj' a stî tot spité d' flate.
    • Hê la ! valet ! ti m' sipites
  4. (v. å coplemint) (imådjreçmint) manni li rlomêye (d' ene sakî).
    • C' est tote si famile k' a stî spitêye pa ces canlaedjes la Motî d’ Nivele (fråze rifondowe).
  5. (v. å coplemint) frexhi avou des gotletes, po fé èn ovraedje.
    • Sipite on pôk d' aiwe so l' trotwer, po n' nén k' ça poûssele.
    • Espitez l' pavêye divant d' schover !

dalaedje.gif

  1. rexhe (ene sacwè ki potche, ki brotche d' on plin côp).
    • Li grin spite å lon tos ses xhos, cwand l' flayea toume dissu H. Simon (fråze rifondowe).
    • Et pu, avou les rezistants, on-z a-st ataké ene cope di camions et wangnî gros: des plinnès berwetêyes d' ôr e brikes, des belès brotches avou des pires sipitants des belès coleurs J. Schoovaerts (fråze rifondowe).
    F. faire jaillir.
  1. (v. sins coplemint) rexhe avou del foice, tot djåzant d' ene aiwe, d' on likide; imådjreçmint, tot djåzant d' on sintmint.
    • L' aiwe espite foû del fontinne.
    • Li cafè spitéve pa l' buze do cocmwår.
    • Li metchansté spite pa ses iys.
    Loukîz a : rispiter, aspiter, brotchî, tchitchî.
    F. gicler, jaillir.
  2. rexhe tot d' on côp, et did pattavå.
    • Li djalêye sipite foû des meurs (A.F. Villers). On dit eto brotchî, stritchî.
  3. fé rexhe les botons des foyes.
    • C' est l' prétins, les bouxhons spitèt.
    rl a: bouter.
    F. bourgeonner.
  4. potchî, zoubler.
    • Li grin spite pa tos costés.
    • Oyi, tot spitant drola come dji vos l' di, Georges Guetary va so ses cwatrè-vint-troes ans (Louis Peeters).
    • Des cints et des cints meyes, di tos costés, et di totes les coleurs, des efants, tot binåjhes, djouwnut tot riyant, tot spitant (Mareye Vandenheuvel).
  5. ariver sor vos tot d' on côp, tot djåzant d' ene pitite poûssire, evnd.
    • Cwand i ploût, ça plake a vos pîs, cwand i fwait setch, ça spite a vos iys.

6. fé rexhe des spites, tot djåzant do feu, d' ene sacwè ki broûle. Li feu spite. El feu d' årtifice esclate: Presses a brotchî d' leu boesse, Po k' les djins fouxhexhe al fiesse, Vla on moncea d' estoeles Espitant tertotes pus beles, Et leyant l' estoelî Di totes coleurs flori J. Goffart (fråze rifondowe). On dit eto: petriyî. F. pétiller, cracher.

7. end aler tot corant. Dji n' ratind ki l' bon moumint po spiter foû del måjhon. Il ont spité divant d' aveur fwait leu bzogne. Sipitez mu foû d' cial ou dji vs sipate ! rl a: spiter evoye, aspiter. F. filer, partir.

  1. pesteler tot ratindant ene sacwè, tot cåzant d' on sins-pacyince.
    • I spite, estô d' ratinde si toû come les ôtes.
    F. trépigner, s'impatienter.
  2. esse todi presse a fé ene sacwè d' noû, èn nén dmorer al minme plaece.
    • Dj' inme k' on vole, k' on rôle, k' on spite, k' on broke todi padvant (P. J. Dosimont).
    F. se remuer, bouger, être dynamique.

III. si spiter [v.pr.]

  1. si manni avou des broûs, k' on-z a pité dvins.

Ratourneures[candjî]

  1. spiter come on feu griyeus
  2. sipiter l' bouwêye pol ristinde : frexhi ene miete les lokes, po n' les nén broûler avou l' fier a ristinde.
  3. Dji tel freu spiter foû d' ses solés come rén : dji pôreu åjheymint l' bate, et esse pus foirt ki lu.
    Franwal: ahåyant po: "envoyer dans le décor".
  4. des botons mi spitèt totavå l' coir : dj' a ene maladeye avou ene rexhowe di botons.
    F. éruption.
    Ingl. rush.
  5. ça spite ås iys : ça n' a nén dandjî d' esse mostré, tolmonde coprind çoula.
    F. cela crève les yeux, c'est évident.
    Loukîz a : spite-azès-iys.
  6. Li crapåde lyi a spité e l' ouy : Il a toumé amoreus d' leye.
  7. sipiter å diåle : cori foirt lon, sins k' on vs sepe ratraper.
    F. s'enfuir, détaler, fuir.
  8. spiter a l' inglesse° :. sipiter e bijhe : endaler raddimint.
    F. décamper.
  9. dj' a veyou ene pouce ki spite : gn a onk (ene) ki saye di schiper evoye sins k' on l' voeye.

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Pwaire minimom[candjî]

Dischindance[candjî]

Rilomêye do mot[candjî]

Mot k' a passé e francès d' Beldjike (minme ortografeye et prononçaedje)

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

± fé aler di l' aiwe avou foice so (ene sakî, ene sacwè)
± frexhi avou des gotletes
± manni avou on likide
± vini avou foice, tot djåzant d' ene aiwe
± manni li rlomêye

Flag of Picardie.svg Picård[candjî]

Viebe[candjî]

spiter

  1. spiter

Flag of France.svgFlag of Belgium.svg Francès d’ Beldjike[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Calcaedje do walon « spiter » (minme sinse).

Viebe[candjî]

spiter

  1. spiter (mot scrît e francès d’ Beldjike come e walon).

Notule d’ uzaedje[candjî]

L' uzaedje francès n' aconte nén li rîle des troes cossounes di l' uzaedje walon.

  • Elle spite les gens avec son bolide.
    • Ele sipite les djins avou si oto d' coûsse / Elle espite…