Aller au contenu

waxhea

Èn årtike di Wiccionaire.

Etimolodjeye

[candjî]

Tayon-bodje latén « vascellum » (djusse, waxhea, pitit våze, tchetoere, taexhon); racuzinåve, dabôrd, avou l' francès « vaisseau »; mot cité dins l’ FEW 14 192b.

Prononçaedje

[candjî]

Sustantif

[candjî]
singulî pluriyal
waxhea waxheas

waxhea omrin

  1. (mot des mnujhîs et scrinîs) caisse di bwès k' on mete on moirt divins.
    • Si maladeye el moennrè-st e waxhea. Motî Forir (fråze rifondowe).
    • Li sinne des deus djonneas,
      Hazixhant dvins cwate plantches, li coir di ç’ pôve viye åme,
      M’ a rivnou tot veyant l’ imådje di s’ rowe, et ene låme
      A toumé foû d’ mes ouys so l’ ombion di s’ waxheaJoseph Vrindts, ”Vîx Lîge” (1901), p.25, “Vîx Souv’nir” (fråze rifondowe).
    • Dins l' viye cimintire, on rboutéve on mete céncwante di tere sol waxhea. Jean-Jacques Gaziaux (fråze rifondowe).
    • Li prumî clå a stî metou avou nosse prumî cri et l' dierin claprè sol plantche di nosse waxhea. Jean-Luc Fauconnier (fråze rifondowe).
    • On m' aveut houkî po poirter l' bayåd avou l' waxhea dsu, li djoû di l' etermint. Henry Matterne (fråze rifondowe).
    • Dji veyeu mi prôpe etermint dins m' sondje et dj' esteu dins m' prôpe waxhea Robert Mathieu (fråze rifondowe).
    • Pus bea k' ça, dji n' l' a jamwais fwait, sapinse li mnujhî ki vneut d' achever l' waxhea di s' bele-mere. Roger Viroux (fråze rifondowe).
  2. (imådjreçmint) moirt.
    • Bassès måjhones sins djoye, måhaiteyes, pôvriteuses,
      Leyant vey des façådes sins beaté, sins ratrait ;
      Fjhant des hisdeus vinåves tot djondant vos waxheas
      Wice ki l' ovrî do fond s' anoye disk' å waxhea !Louis Lagauche, "L' inmant", Å neûr payîs dè l’ hoye, (1947), p. 129 (fråze rifondowe).
  3. (ahesse di manaedje) grande caisse di bwès la k' on foléve les draps.
  4. (mot d’ boledjreye-påstedjreye) rond batchea di bwès (des côps avou on ceke di fier åtoû), di strin tressî, ou d' hårdêyes :
    1. ki les boledjîs fjhént l' pwin dvins.
    2. dins on manaedje, k' on meteut sol paile del sitouve avou l' pwin dsu por lu dmorer tchôd .
      • Cwand l' pwin esteut levé, on l' ritournéve et l' mete dissu l' aisse dins l' waxhea Lucyin Mahin (fråze rifondowe).
    3. po mete rispoizer l' laecea, pol crinme monter.
  5. pitit cwåré batchea po fé des lives di boure.
  6. muzeure
    1. po les likides.
    2. pol grin, d' a pô près 20 l.
  7. vere.
    1. grand vere a boere, sins pî.
    2. pitit vere al gote.
  8. (vî vî mot) tchetoere.

Ratourneures

[candjî]
  1. Les waxheas n' ont pont d' potche u: gn årè nole taxhe après t' waxhea : cwand to mourrès, to n' pôrès nén prinde tes cwårs avou twè; on ndè va nén avou ses çanses.

Parintaedje

[candjî]

Mots d’ aplacaedje

[candjî]

Sinonimeye

[candjî]

Sipårdaedje do mot

[candjî]

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene

Fås amisse

[candjî]

on vaché e walon n' est nén on vacher (vatchî) e francès.

Ortografeyes

[candjî]
E li scrîta (1100-1600) :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : E145, O81, O100, S24

Ratournaedjes

[candjî]
caisse po mete on moirt
rond batchea di spès bwès po fé l' pwin, scramer l' laecea
muzeure pol grin (20 lites)
pitit vere al gote
vere di totès sôres

Waitîz eto

[candjî]

Lijhoz l’ årtike waxhea (discramiaedje) so Wikipedia