waxhea

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Wikipedia-logo-en.png Racsegnes eciclopedikes
po tos les sinses
do mot «waxhea»
waxhea e l' mortouwaire

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén "vascellum" (« djusse, waxhea, pitit våze, tchetoere, taexhon »; racuzinåve, dabôrd, avou l' francès "vaisseau"), do bodje latén "vasculum" (« pitit våze »); mot cité dins l’ FEW 14 192b.

Prononçaedje[candjî]

Sustantif[candjî]

singulî pluriyal
waxhea waxheas

waxhea o.

  1. caisse di bwès k' on mete on moirt divins.
    • Si maladeye l' moennrè-st e waxhea Motî Forir (fråze rifondowe).
    • Dins l' viye cimintire, on rboutéve on mete céncwante di tere sol waxhea (ramexhné pa J.J. Gaziaux).
    • Li prumî clå a stî metou avou nosse prumî cri et l' dierin claprè sol plantche di nosse waxhea (J.L. Fauconnier).
    • On m' aveut houkî po poirter l' bayåd avou l' waxhea dsu, li djoû di l' etermint H. Matterne (fråze rifondowe).
    • Dji veyeu mi prôpe etermint dins m' sondje et dj' esteu dins m' prôpe waxhea (R. Mathieu).
    • Pus bea k' ça, dji n' l' a jamwais fwait, sapinse li mnujhî ki vneut d' achever l' waxhea di s' bele-mere (R. Viroux).
  2. Modele:drap grande caisse di bwès la k' on foléve les draps.
  3. (mot d’ boledjreye-påstedjreye) rond batchea di bwès (des côps avou on ceke di fier åtoû), di strin tressî, ou d' hårdêyes :
    1. ki les boledjîs fjhént l' pwin dvins.
    2. dins on manaedje, k' on meteut sol paile del sitouve avou l' pwin dsu por lu dmorer tchôd .
      • Cwand l' pwin esteut levé, on l' ritournéve et l' mete dissu l' aisse dins l' waxhea (ramexhné pa L. Mahin)
    3. po mete rispoizer l' laecea, pol crinme monter.
  4. pitit cwåré batchea po fé des lives di boure.
  5. muzeure
    1. po les likides.
    2. pol grin, d' a pô près 20 l.
  6. vere.
    1. grand vere a boere, sins pî.
    2. pitit vere al gote.
  7. (vî vî mot) tchetoere.

Ratourneures[candjî]

  1. >> Les waxheas n' ont pont d' potche; u: >> gn årè nole taxhe après t' waxhea : cwand to mourrès, to n' pôrès nén prinde tes cwårs avou twè; on ndè va nén avou ses çanses.

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

clå d' waxhea

Sinonimeye[candjî]

Sipårdaedje do mot dins les pårlers coinreces[candjî]

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene

Fås amisse[candjî]

on vaché e walon n' est nén on vacher (vatchî) e francès.

Ortografeyes[candjî]

Divant 1900 :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : O81, O100, E145, S24


Ratournaedjes[candjî]

± caisse po mete on moirt
± rond batchea di spès bwès po fé l' pwin, scramer l' laecea
± muzeure pol grin (20 lites)
± pitit vere al gote
± vere di totès sôres