aveur

Walon (Rifondou)

**Dobès rfondowes**
aveur		awè

Etimolodjeye

Tayon-bodje latén « habere » («tini», pu «dimorer» dins), çou ki dene on mot avou ene avou l’ cawete di codjowaedje « -eur » des viebes.

Prononçaedje

Loukîz a : « awè »

AFE :
- diferins prononçaedjes : /a.ˈvøːʀ/ /a.ˈvœʀ/ /a.ˈvɛʀ/ /a.ˈvy/
- prononçaedje zero-cnoxheu : /a.ˈvøːʀ/
Ricepeures : nén rcepåve

Viebe

Djin et tins	Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’)	a
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs)	avoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns)	avans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle)	ont
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’)	årè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’)	aveu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’)	åye
pårt. erirece (dj’ a, vos av)	yeu / avou
Ôtes codjowaedjes	sipepieus tåvlea

aveur

(viebe å coplemint)
1. mostere ki l' droet coplemint est vosse prôpieté, vosse cwålité, vosse sinsåcion.
  - Dj' a on tchestea e l' Espagne.
  - Fåt-st aveur do coraedje po-z eterprinde çoula.
  - Vos n' savoz nén çki c' est d' aveur fwin !
2. riçure.
  - Li Bon Diu ki s' porminéve so tere : "Bondjoû Bietlete; ça va bén dins vosse pitit trô d' rotche ? :: Oyi, mins si d' åreu ene pitite gadlete, ça ireu co mî :: Vos nd åroz ene, Bietlete; et ele l' a (Fåve Bietlete)
  - ci n' est nén li tchvå k' a wangnî l' avoenne ki l' a
3. djouwer on laid toû a (ene sakî), tot l' trompant.
  - Il a stî yeu, ç' côp la !
  - Volant mostrer dadroet
    Mes cwålités d' rôleu,
    A m' feme ki barbotéve sol pavêye,
    Dji l' tcherdja dierinnmint
    Sol passete drî mi … Mins …
    Ele djura « k' on n' l' î åreut k' ene feye ! »
    C' est k' nosse moteur, come on djeu, nondihu,
    Bén lon, foû voye, vina pår a taper djus ! — Camille Gaspard, Camille Gaspard, auteur wallon : vie et œuvre d'un chansonnier wallon au XXᵉ siècle, p. 270, « Dj’a l’ moto ! » (7 di decimbe 1950) (fråze rifondowe).
4. sorprinde.
  - Insi, si, avou mi, dji l' a måye a vesprêye
    Et k' il åye, come di djusse, li tiesse bén estchåfêye
    Si afwaire srè fwaite, alez, djel frè candjî. — Édouard Remouchamps, Bultén del Societé d' Lidje, Bulletin de 1858, «w:Li savtî», 77-143 (fråze rifondowe).
5. (avou on sintumint) esse pris d' on mouvmint d' cour.
  - Sol tins k' end ont grignî, lu et si ptite rodjete
    Il avént, deus samwinnes, fwait l' amour e catchete.
    Cwand, nåjhi come on pôve, i rtouma sol hapå,
    Li mwaisse k' el ratindeut tot rclamant sint Linå,
    End ava-st ene téle djoye, k' i boeva gote so gote,
    Et, durant deus troes djoûs, dimora-st e ribote. — Toussaint Brahy, Toussaint Brahy, œuvres wallonnes posthumes, Li songe da Babilone, 1887, p.36 (fråze rifondowe).
6. sofri d' on må, d' ene doleur.
  - K' a t ele ? Troes ans, c' est tot a pus,
    Et dedja, dedja so ses voyes,
    Ele lait toumer des låmes. — Joseph Vrindts, Pâhûles rîmês, (1897), "Prumî bâbâ", p.49 (fråze rifondowe).
  - MELIYE. - K' avoz vs don ?
    DJEDJENE. - Dji n' a rén.
    MELIYE. - I n' fåt nén dire ki vos n' avoz rén, on l' voet so vosse vizaedje. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne XII, p.29 (fråze rifondowe).
  - Djans don, m' fi, ni djhoz nén k' vos n' avoz rén, vos djemixhîz co torade. — Jean Lejeune, Po marier Lèyontine, 1928, ake I, sinne XVI, p.17 (fråze rifondowe).
(v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « a ») diveur, esse oblidjî.
- Et mi, po m' pårt, dj' årè å lzî dire :
  L' ci ki n' trouve nén k' mes paskeyes sont a s' doet,
  Ele sont al minme, et s' vont elle a m' manire ; — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Mi dièraine ideie, mitoi, p.126 (fråze rifondowe).
- Awè, våt co mî k’ dji m’ taijhe ! Mins cwand l’ tchesturlinne del bele rotche serè vosse bele-feye, ele n’ årè waire a s’ vanter d’ aveur ene boune bele-mere ! — Joseph Mignolet, Li tchèsturlinne dèl bèle rotche, 1922, p.28 (fråze rifondowe).
(v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete « po ») aveur di cwè po fé ene sacwè.
- Cwand ti n' as pus po boere,
  Ti cminces a t' acweri
  Onk, po k' ti poye ti kscheure,
  Et ti fwais tot kxhiyî ; — François Barillié, Li camarad′ dè l'joie, 1852, Li Feumm' dè l'sôlaie, p.51 (fråze rifondowe).
(aidant viebe)
1. sieve a fé les erî-tins
  - Ass tot fwait ?
  - Dj' a ndalé dvant l' eure.
2. sieve a fé les dobe erî-tins.
  - S' i m' l' åreut yeu dit !
(v. sins djin) (divins ene fråze di noyaedje) ni nén esse possibe.
- C' est ene buze emacralêye pol pus seur, i gn a nén a l' aveur foû del måjhone. — Antoine Bouhon, Les Brixhes da Gèrâ, 1900, sinne XIII, p.30 (fråze rifondowe).

Ratourneures

Parintaedje

raveur

Mots d’ aplacaedje

Sinonimeye

(djouwer on laid toû) : djonde, emantchî

Ortografeyes

(aveur & awè)

Divant 1900 :

avou : E177a ^{([[:s:fr:Dictionnaire wallon-français (Remacle, 1e éd.)/avou|lére]])}, E203 (ji n’vou nin avou, a « hign-hagn ») ^{([[:s:fr:Dictionnaire liégeois-français (Forir)/avou|lére]])}
avoët : LPet
aveur : E177a ^(lére), E212 ^(lére)
avu : E203 ^(lére)