hati

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje francike * * «haitjan» (minme sinse), mot cité dins l’ FEW 16 126a.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) hati / hatixhe
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) hatixhoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) hatixhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) hatixhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) hatirè / hatixhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) hatixheu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) hatixhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av) hati
Ôtes codjowaedjes come prusti

hati

  1. (v. å coplemint) (mot d’ cujhnåjhe) cure ådfoû (ene tchå), sins ki l' ådvins soeye acsût.
  2. (v. å coplemint) broûler ådfoû.
    • Ni lai nén hati les crompires. Motlî Lejoly d’ Ôvîfa (fråze rifondowe).
    • Dji va leyî hati l’ soper, ttaleure.
    • I rvént dé l' coir di s' feme, et-z aloumer on briket po lyi hati li plante des pîs, et les doyes, po vey s' ele vike co. L. Mahin, Vera (fråze rifondowe).
  3. (v. å coplemint) broûler totoute, distrure.
    • Li ptite boke del moxhe avou s' trompe, ses deus grands ouys ki l' blame a hati kimincèt a disparete J.-M. Masset.
    • A foice di m' escoler pak' i m' faleut tot cnoxhe po viker, On m' a hati l' cervea. G. Cabay (fråze rifondowe).
    • A nozôtes di carculer l' dôzaedje des rais gama po hati les celules malådes et leyî viker les haiteyès celules metowes disconte (L. Mahin & J. Schoovaerts, divins Gama-coûte).
  4. (v. sins coplemint) broûler ådfoû.
    Li tchår a trop foirt feu; ele hatixhrè. Motî Forir (fråze rifondowe).
  5. (v. sins coplemint) (imådjreçmint) broûler divintrinnmint (awè l' foirt sintimint di).
    • Ti véns di t' dressî tot hatixhant d' firté Et tot presse a disfinde tes droets, tes libertés I. Steinweg (fråze rifondowe).

Parintaedje[candjî]

(minme sourdant etimolodjike)

Sinonimeye[candjî]

Mots vijhéns[candjî]

Sipårdaedje do mot[candjî]

w. do Levant

Ortografeyes[candjî]

Divant 1900 :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : S0, S117, R13

Ratournaedjes[candjî]

± broûler ådfoû mins nén ådvins (del tchå)
± broûler Miniauge.gifLoukîz a : broûler
± broûler divintrinnmint

Pårticipe erirece[candjî]

hati o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "hati", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • Li ptite boke del moxhe avou s' trompe, ses deus grands ouys ki l' blame a hati kimincèt a disparete J.-M. Masset.
    • A foice di m' escoler pak' i m' faleut tot cnoxhe po viker, On m' a hati l' cervea. G. Cabay (fråze rifondowe).

Codjowas[candjî]

Dobès rfondowes
hati Equals sign.svg hatixhe
Do viebe «hati»
  1. indicatif prezintrece, prumire djin do singulî
  2. kimandeu prezintrece, deujhinme djin do singulî, fôme camaerådrece

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin hati hatis
femrin padrî hateye hateyes
femrin padvant hateye hateyès

hati o.

  1. broûlé ådzeu.
  2. (coleur) rosse (di coleur).

Ratournaedjes[candjî]

± broûlé ådzeu
± rosse di coleur

Sustantif[candjî]

hati todi singulî

  1. rosse coleur.
  2. odeur di broûlé.
    • Li måjhone ode li hati
  3. boket broûlé d' èn amagnî.

Sinonimeye[candjî]

rossea

Ratourneures[candjî]

  1. tirer sol hati : aveur des tchveas inte blond et rossea.

Ratournaedjes[candjî]

± rosse coleur
± odeur di broûlé