mori

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén «morior» (dji mour) çou ki dene on mot avou l' cawete d' infinitif -i del cénkinme troke.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) mour
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) moroz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) morans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) mournut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) mourrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) moreu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) moure
pårt. erirece (dj’ a, vos av) morou

mori

  1. (v. sins coplemint) fini s’ veye, tot djåzant d’ ene djin, d’ ene biesse foirt respectêye pa s' mwaisse (tchivå, moxhe al låme).
    • A ! pôve harbouya ! fåt i k’ i moure di tot çoula tchanson «Harbouya» (fråze rifondowe).
    • On sait bén k' tot doet mori on djoû u l' ôte, mins l' pus tård possibe cwand on-z a fwait s' dag J. Lebois (fråze rifondowe).
    • Li ci k' a del saedje e s' corti ni pout mori.
    • Mi mame mora ki dj’ esteu co tot ptit J.-M. Lecomte (fråze rifondowe).
    • Lu, el ci k' ît ståré so l' paxhi, el sôdård ki moreut, c' esteut on Boche W. Bal (fråze rifondowe).
  2. (v. sins coplemint) souwer, tot djåzant d’ ene plante, d’ ene coxhe.
    • Dj’ a m’ rôzî ki mourt.
  3. (v. sins coplemint) ni pus esse sintou, tot djåzant d’ on mimbe.
    • Dj’ a l’ bresse ki mourt.
  4. (v. sins coplemint) disparexhe, fini, esse rovyî (tot djåzant d’ ene sacwè).
  5. Modele:ncnd awè foirt håsse di, dins l’ ratourneure : # mori d' eveye (di, après)

Ratourneures[candjî]

  1. mori di s' bele moirt

>> esse po mori : esse vî. Asteure k' on-z est po mori, on n' a pus a royi, a s' ragranci A. Laloux (fråze rifondowe). On dit eto : sinte li sapén, fé ses pakets, rashonner. F. "être sur le point de mourir".


Notule d’ uzaedje[candjî]

Ås erî-tins, « mori » si codjowe avou l’ aidant viebe « aveur »; li pårticipe erirece, c' est «morou». Li viebe mostere ene accion (passaedje del veye al moirt).

Il a morou tot djonne.
Dj’ åreu bén morou d’ fwin ! (a ratinde ki t’ m’ apoites li marinde)

« moirt », c' est èn addjectif, nén on pårticipe erirece; si s' pout i eployî avou l’ viebe « esse ». I mostere èn estat (estance d' ene sakî ki n' vike pus).

Neni, i n’ vike pus, il est moirt.
Asteure ki les deus parints sont moirts, i fåt bén k’ i tire si plan tot seu.

Insi, li ratournaedje do francès « il est mort » est dobe :

Il a morou (ayir, do magnant må)

si on djåze di l’ accion

Il est moirt (et ramoirt)

si on cåze del sitouwåcion

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

fé mori

Sinonimeye[candjî]

Rilomêye do mot[candjî]

Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

± fini s’ veye, tot djåzant d’ ene djin

Waitîz eto[candjî]

Wikipedia-logo-v2.svg Lére l’ årtike moirt so Wikipedia