tchôkî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

S’ i gn åreut ene sakî ki sepreut cwè å dfwait di l’ etimolodjeye di « tchôkî », el pout stitchî vaici.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) tchôke
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) tchôkîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) tchôcans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) tchôcnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) tchôcrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) tchôkive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) tchôke
pårt. erirece (dj’ a, vos av) tchôkî
Ôtes codjowaedjes come loukî


tchôkî

  1. (v. å coplemint)moussî (ene grosse sacwè dins on trô).
    • Tchôke li broke e trô divant del tchessî a côps d' ma.
    • Tchôkîz on bwès dins l' feu !
  2. (v. å coplemint)bodjî.
    • Tchôke ça pus lon !
    • Li hertcheu tchôke si berlinne divant lu. Motî Haust (fråze rifondowe).
  3. (v. å coplemint) dimander cint côps li minme sacwè a (ene sakî).
  4. (v. å coplemint) bôrer (rimpli astok).
    • Vola vosse banse plinne et tchôkeye.
  5. (v. å coplemint) siervi (ene poye, ene frumele d' oujhea), tot djåzant d' on cok, d' on måye di moxhon.
    • Si vos vloz mete vos oûs a-z acover, i vs fåt èn ôte cok po tchôkî vos poyes.
  6. (v. å coplemint) emacraler.
  7. (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete «so») bouter, poûssî foirt (so ene sacwè).
    • Il esteut tins d' tchôkî so l' ovraedje.
    • I n' fåt nén låtchî, c' est a tchôkî dsu a moirt !
  8. (v. sins coplemint) (mot d’ houyeu) vini foû, tot djåzant d' on meur di taeye di houyire, avou risse di ralaedje-plin.
    • Les måjhires tchôkèt.
    • Li taeye tchôke.
  9. (viebe å prono) : Miniauge.gifLoukîz a : « si tchôkî » Miniauge.gifLoukîz a : «si tchôkî»
  10. (v. sins djin) (mot d’ houyeu) risker d' aveur on ralaedje-plin.
    • I tchôke el taeye: i fåt lever l' daxhe.

Ratourneures[candjî]

  1. fé moussî :

>> tchôkî el tiesse : fé acroere.

    1. On n' lyi såreut tchôkî çoula el tiesse.
      I n' lyi fåt nén tchôkî ça e s' tiesse.
      Vos n' estîz nén co rsouwés padrî vos orayes k' on vos tchôkive totes ces biestreyes et ces mintreyes la dins l' tiesse come on etone del tchå å boudin dins des boyeas. W. Bal (fråze rifondowe)..
  1. fé bodjî :

>> i n' va nén pus lon k' on nel tchôke : c' est on nawe.

>> tchôkî (ene sakî) å cou :

      1. el poûssî pa padrî.
      2. el fé ovrer.
  1. bouter so :

>> tchôkî al rowe : bouter al tcherete (aidî reyussi ene sacwè).

  1. moussî :

>> si tchôkî el påter mågré l' Bon Diu : moussî di tote foice dins on raploû, dins ene fiesse wice k' on n' vos vout nén.

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

{{Orto

| tchoûkî = C8 | tchôkè = C8 | tchôkî = R13 }}

Ratournaedjes[candjî]

± fé moussî
± fé bodjî
± dimander cint côps li minme sacwè a (ene sakî)
± siervi (ene poye, ene frumele d' oujhea)
± emacraler Miniauge.gifLoukîz a : emacraler
    v.s.c., ± bouter Miniauge.gifLoukîz a : ovrer

      Pårticipe erirece[candjî]

      tchôkî o.

      1. Pårticipe erirece omrin do viebe "tchôkî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
      2. emacralé.
      3. k' a yeu ou tchôcmoir
        • Dj' a co stî tchôkî cisse nute ci; c' est dandjreus d' aveur boevou do foirt cafè.

      Ratourneures[candjî]

      >> esse tchôkî del marke : aveur ene tchôde marke (on tchôcmwår).