stitchî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Alofômes di s(i)- / (e)s-
Cogne prumrece (dirî V.) Dispotchaedje (dirî C.) Divanceye voyale (dirî C.)
stitchî sititchî estitchî

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje francike * "stikkan" (piker, sonner to picant on coutea dins l' voenne), çou ki dene on mot avou l’ cawete di codjowaedje «  », racuzinåve avou l' neyerlandès «steken» et l' almand «stecken»; mot cité dins l’ FEW 17 232.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj') stitche
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) stitchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) stitchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) stitchnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj') stitchrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj') stitchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj') stitche
pårt. erirece (dj' a, vos av) stitchî
Ôtes codjowaedjes come waitî


stitchî

  1. (v. å coplemint) fé moussî (ene pitite sacwè ki mousse åjheymint).
    • I lyi a stitchî des sôs didins l' potche — Jean Haust, Gaspard Goffinet, Glossaire chestrolais (fråze rifondowe).
    • Il estitche si doet dvins s' nez Motî del Lovire (fråze rifondowe).
    • On boket d' linwe sôrtixheut d' inte ses lepes cwand i stitchive el fyi dins l' trô d' l' aweye; minme k' i bleféve J. Schoovaerts (fråze rifondowe).
    • Il est evoye e stitchant l' clé padzo l' ouxh.
    • Si l' feme å havet vénreut et vos assaetchî e l' aiwe et vos stitchî dins s' grand saetch ? É. Gilliard (fråze rifondowe).
  2. (v. å coplemint) fé moussî (ene idêye) el tiesse.
    • On nos a stitchî eto: «Eben Emael imprenable, "Nous vaincrons parce que nous sommes les plus forts»", mins ci n' esteut k' on sondje a costé des rotindjes do ptit moustatchou (W. Bal).
  3. (v. å coplemint) touwer avou on pondant coutea.
  4. (v. å coplemint) taper (on côp d' pougn, ene bafe).
    • Ti n' aveus k' a lyi stitchî ene bafe e s' gueuye.
  5. (v. å coplemint) raconter (ene minte, ene fåve).
    • End a-t i stitchî, des mintes !
    • Il a volou m' è stitchî, mins ça n' a nén prins Motî del Lovire (fråze rifondowe).
  6. (v. å coplemint) vinde (ene måle martchandijhe) a ene sakî tot l' trompant.
    • I m' a stitchî ces paraplus la, et k' i s' rtoûnnut come rén.
  7. (v. sins coplemint) moussî.
    • Djan Bury s' a-t i doté on moumint ki pus d' cint-z ans pus tård, on djåzreut co del pitite idêye ki lyi a stitchî el tiesse ci djoû la ?
  8. (v. sins coplemint) vini foû.
    • Vosse drap d' nez stitche foû d' vosse taxhe Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • Gn aveut todi ene bizete ki stitchive foû d' ses tchveas.
  9. (v. sins coplemint) taper des pikes so les djins.
    • Il inme co assez bén do stitchî.
  10. (v. sins djin) ariver tot d' on côp, tot cåzant d' ene idêye.
    • I m' a stitchî ene idêye el tiesse Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • I djåze come i lyi stitche el tiesse Motî Toussaint (fråze rifondowe).
  11. (v. sins djin) prinde li zine (a ene sakî, ene biesse) di.
    • «Lu Vî Sprâwe», c' est ene gazete di Måmdey ki rexhe cwand ça lyi stitche; li vî sprewe xhufele cwand lyi stitche.
    • Cwand ça mi stitche, dji n' mi såreu rastini Motî del Lovire (fråze rifondowe).
  12. (viebe å prono) : Miniauge.gifLoukîz a : « si stitchî » Miniauge.gifLoukîz a : «si stitchî»

Ratourneures[candjî]

  1. >> stitchî les djeus : (mot d’ cwårdjeu) maxhî les cwåtes tot poûssant les diferins plis onk dins l' ôte.
  2. >> stitchî s' nez : s' ocuper d' ene sacwè ki n' vos rgårdêye nén.
    • Il a co stitchî s' nez dins les afwaires des ôtes.
  3. >> ses oxheas stitchnut s' pea : il est foirt maigue.
  4. >> stitchî l' éndjole dins l' agayon : (po rire) fé l' amour.
  5. >> è stitchî (a kéconk) : lyi conter des mintes, lyi raconter des fåves.
  6. si stitchî el påter mågré Diu

Parintaedje[candjî]

(minme sourdant etimolodjike)

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Divant 1900 :
Sicrijhas do 20e sieke (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Si vos irîz rnaxhî dins des ôtes motîs, et trover l’ mot « stitchî », riherez ciddé li scrijha do mot ki vos î avoz trové, et l’ rahouca do motî el djivêye.

Ratournaedjes[candjî]

± fé moussî ene fene sacwè
± fé moussî (ene idêye) el tiesse
± vinde ene mwaijhe martchandijhe a (ene sakî)
± conter des mintes
± touwer avou on pondant coutea
± moussî
± vini foû
± v.sins djin, prinde li zine
  • Flag of Morocco.svgFlag of Saudi Arabia.svg Arabe marokin : "ça mi stitche" : ke-yrecheq li = كيرشق لي
  • Flag of France.svg Francès : "ça mi stitche" : il me prend l'idée, la lubie me prend

Pårticipe erirece[candjî]

singulî pluriyal
omrin stitchî stitchîs
femrin stitcheye stitcheyes

stitchî o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "stitchî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • I lyi a stitchî des sôs didins l' potche — Jean Haust, Gaspard Goffinet, Glossaire chestrolais (fråze rifondowe).
    • End a-t i stitchî, des mintes !
    • On nos a stitchî eto: "Eben Emael imprenable", "Nous vaincrons parce que nous sommes les plus forts", mins ci n' esteut k' on sondje a costé des rotindjes do ptit moustatchou (W. Bal).
    • Djan Bury s' a-t i doté on moumint ki pus d' cint-z ans pus tård, on djåzreut co del pitite idêye ki lyi a stitchî el tiesse ci djoû la ?
    • I m' a stitchî ces paraplus la, et k' i s' rtoûnnut come rén.
    • I s' a stitchî dlé l' måjhon — Jean Haust, Gaspard Goffinet, Glossaire chestrolais (fråze rifondowe).

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin stitchî stitchîs
femrin padrî stitcheye stitcheyes
femrin padvant stitcheye stitcheyès

stitchî o. (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l' no)

  1. metou la k' i n' fåt nén.
    • Il est todi stitchî e s' måjhon