Aller au contenu

stitchî

Èn årtike di Wiccionaire.

Walon (Rifondou)[candjî]

Alofômes di s(i)- / (e)s-
Cogne prumrece
(dirî voyale)
Dispotchaedje
(dirî cossoune)
Divanceye voyale
(dirî cossoune)
stitchî sititchî estitchî

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje vî francike « stikkan » (piker, sonner to picant on coutea dins l’ voenne), çou ki dene on mot avou l’ cawete di codjowaedje «  » des viebes, racuzinåve avou l’ neyerlandès « steken » et l’ almand « stecken » ; mot cité dins l’ FEW 17 232.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) stitche
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) stitchîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) stitchans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) stitchnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) stitchrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) stitchive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) stitche
pårt. erirece (dj’ a, vos av) stitchî
Ôtes codjowaedjes come waitî

stitchî (å prono : si stitchî)

  1. (viebe å coplemint)moussî (ene pitite sacwè ki mousse åjheymint).
    • I lyi a stitchî des sôs didins l’ potche Motî Haust-Goffinet d' après l' Tchestea (fråze rifondowe).
    • Il estitche si doet dvins s’ nez Motî del Lovire (fråze rifondowe).
    • Po djouwer a fé des pupes, vudî on såvadje maron k' on a scopurné li dzeu, fé on ptit trô dins onk des costés po-z î stitchî ene coxhete di sayou k' on-z a dvudî po-z è fé on touwea d’ pupe Motî Léonard, p. 427 (fråze rifondowe).
    • On boket d’ linwe sôrtixheut d’ inte ses lepes cwand i stitchive el fi dins l’ trô d’ l’ aweye ; minme k’ i bleféve José Schoovaerts (fråze rifondowe).
    • Il est evoye e stitchant l’ clé padzo l’ ouxh.
    • Si l’ feme å havet vénreut et vos assaetchî e l’ aiwe et vos stitchî dins s’ grand saetch ? Émile Gilliard (fråze rifondowe).
  2. (viebe å coplemint)djonde.
    • N’zavin bin peu, n’zastinne todi dins l’trance
      Qui n’vo stikinche didin leux battaillons
      Augustin Vermer.
  3. (viebe å coplemint) fé moussî (ene idêye) el tiesse.
    • On nos a stitchî eto: « Eben Emael imprenable, Nous vaincrons parce que nous sommes les plus forts », mins ci n’ esteut k’ on sondje a costé des rotindjes do ptit moustatchou Willy Bal (fråze rifondowe).
  4. (viebe å coplemint) touwer avou on pondant coutea.
  5. (viebe å coplemint) taper (on côp d’ pougn, ene bafe).
    • Ti n’ aveus k’ a lyi stitchî ene bafe e s’ gueuye.
    • Li hagnante bijhe, divins totes les coines,
      Baligandant, vneut stitchî
      Des meye pondeures di ses alinnes
      Tot çou ki n’ si poleut catchîMartin Lejeune, "L’iviêr èt l’amour" (fråze rifondowe).
  6. (viebe å coplemint) stinde, håyner.
    • Mi cour tribole ; tot li nateure,
      Stitchant ôrs et pieles a s' cinteure,
      Håyneye ses tåvleas les pus flotchtantsMartin Lejeune, "Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 118, "Lu mèyeû båhe".
  7. (viebe å coplemint) raconter (ene minte, ene fåve).
    • End a-t i stitchî, des mintes  !
    • Il a volou m’ è stitchî, mins ça n’ a nén prins Motî del Lovire (fråze rifondowe).
  8. (viebe å coplemint) vinde (ene måle martchandijhe) a ene sakî tot l’ trompant.
    • I m’ a stitchî ces paraplus la, et k’ i s’ rtoûnnut come rén.
  9. (v. sins coplemint) moussî.
    • Djan Bury s’ a-t i doté on moumint ki pus d’ cint-z ans pus tård, on djåzreut co del pitite idêye ki lyi a stitchî el tiesse ci djoû la ?
  10. (v. sins coplemint) vini foû.
    • Vosse drap d’ nez stitche foû d’ vosse taxhe Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • Gn aveut todi ene bizete ki stitchive foû d’ ses tchveas.
    • Les pés plins d’ laecea fjhént stitchî leus tetes,
      Et les roedès cawes, po n’ nén piede li pleu,
      Flaxhént leus flantchi, tchessant les moxhetes,
      Ki l’ ombion del shijhe aveut fwait tni coeLouis Lagauche, « Li p’tit hièrdî », Tchant I, Hanèsse èt Magrite (fråze rifondowe).
  11. (v. sins coplemint) taper des pikes so les djins.
    • Il inme co assez bén do stitchî.
  12. ((v. sins djin)) ariver tot d’ on côp, tot cåzant d’ ene idêye.
    • I m’ a stitchî ene idêye el tiesse Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • I djåze come i lyi stitche el tiesse Motî Toussaint (fråze rifondowe).
  13. (v. sins djin) prinde li zine (a ene sakî, ene biesse) di.
    • « Lu Vî Sprâwe », c’ est ene gazete di Måmdey ki rexhe cwand ça lyi stitche ; li vî sprewe xhufele cwand lyi stitche.
    • Cwand ça mi stitche, dji n’ mi såreu rastini Motî del Lovire (fråze rifondowe).

Ratourneures[candjî]

  1. stitchî les djeus : (mot d’ cwårdjeu) maxhî les cwåtes tot poûssant les diferins plis onk dins l’ ôte.
  2. stitchî s’ nez
  3. ses oxheas stitchnut s’ pea : il est foirt maigue.
  4. stitchî l’ éndjole dins l’ agayon : (po rire) fé l’ amour.
  5. è stitchî (a kéconk) : lyi conter des mintes, lyi raconter des fåves.
  6. si stitchî el påter mågré Diu
  7. stitchî l' mwin: tinde li mwin, aidî

Parintaedje[candjî]

(minme sourdant etimolodjike)

Sinonimeye[candjî]

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes[candjî]

fé moussî ene fene sacwè
fé moussî (ene idêye) el tiesse
vinde ene mwaijhe martchandijhe a (ene sakî)
conter des mintes
touwer avou on pondant coutea
moussî
vini foû
v.sins djin, prinde li zine
  • Arabe marokin : "ça mi stitche" : ke-yrecheq li =كيرشق لي
  • Francès : "ça mi stitche" : il me prend l’idée, la lubie me prend
stitchî l' mwin

Pårticipe erirece[candjî]

singulî pluriyal
omrin stitchî stitchîs
femrin stitcheye stitcheyes

stitchî omrin

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "stitchî".
    • I lyi a stitchî des sôs didins l’ potche. Motî Haust-Goffinet d' après l' Tchestea (fråze rifondowe).
    • End a-t i stitchî, des mintes  !
    • On nos a stitchî eto: « "Eben Emael imprenable", "Nous vaincrons parce que nous sommes les plus forts" », mins ci n’ esteut k’ on sondje a costé des rotindjes do ptit moustatchou. Willy Bal (fråze rifondowe).
    • Djan Bury s’ a-t i doté on moumint ki pus d’ cint-z ans pus tård, on djåzreut co del pitite idêye ki lyi a stitchî el tiesse ci djoû la ?
    • I m’ a stitchî ces parapluves la, et k’ i s’ rtoûnnut come rén.
    • I s’ a stitchî dlé l’ måjhon. Motî Haust-Goffinet d' après l' Tchestea (fråze rifondowe).

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin stitchî stitchîs
femrin padrî stitcheye stitcheyes
femrin padvant stitcheye stitcheyès

stitchî omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

  1. metou la k’ i n’ fåt nén.
    • Il est todi stitchî e s’ måjhon