aler

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Dobès rfondowes
aler Equals sign.svg daler

Etimolodjeye[candjî]

Tayon-bodje latén « ambulare » (dji rote); çou ki dene on mot avou l’ cawete di codjowaedje « -er ».

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) va
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) alez
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) alans / djans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) vont / alèt
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) irè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) aléve
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) våye
pårt. erirece (dj’ a, vos av) stî / stou

aler

  1. (v. sins coplemint)mouvmint eviè ene plaece å lon.
    • Dj' a rmetou des pires divant l' gregne, po fé åjhey î aler Sintake Rimåke (fråze rifondowe)..
  2. bén tourner, tot djåzant d' ene machine.
    • Sobayî si l' oto irè.
  3. (v. å coplemint nén direk eployî avou li dvancete avou «å», «al», «ås») mostere on mouvmint k' on fwait sovint, ene operåcion a pårt; cisse sintake la n' est nén todi åjheye a ratourner dins l' ôtes langues.
    1. tchessî.
      • Li tchet va ås soris e paxhi Matî.
    2. si rinde po-zatchter
      • I va å boure a l' Årdetea.
    3. code tote li codåjhe.
      • On-z irè bénrade ås ceréjhes.
      Ass dedja stî ås åbussons ?
    4. wårder
      • On-z aléve ås vatches dins les bwès.
  4. (v. sins djin) sins coplemint, dins les ratourneures : i va, ça va, k' i våye.
  5. (v. sins djin) avou coplemint nén direk riprezintant l' djin k' on lyi dmande si tot toûne bén por leye (s' elle est d' adrame, s' elle n' so nén malåde, si les afwaires sont bounes).
    • Ça vos va :: oyi ça m' va.
    • Ça a tot l’ air di vs aler.
    • Ça lyi va, å Lucyin, ezès lon-payis ?
  6. (aidant viebe) si rinde ene sadju å lon po fé l' accion do viebe.
    • Va s' vey a l' ouxh si dj' n' î so nén !
    • I fåt bén k' il î alexhe vey :: oyi, i fåt k' il î vonye vir.
  7. (aidant viebe) mostere ki l' accion si va fé bénrade.
    • Ti direus k' i va rploure.
    • Nos alans fé ene saye.
    • Vass aler å radjoû di t' galant avou cist assonrmint la ?

Piceures di croejhete[candjî]

Divant èn ôte viebe, copurade å cmandeu, on a voltî on raloyaedje pa «s'» : Va s' vey ; alez s' drovi !. L' ortografeye Feller po "alez" est sovint adon avou ene coron-stitchete alez’.

Ratourneures[candjî]

  1. aler come on want
  2. aler come pondou, aler å pair do pôce, aler come do papî al muzike, aler come so des rôletes
  3. va-st al djote, va-st å diåle / alez å diåle, va-st / alez ås cwate cint diåles, å diåle et co pus lon (

>> Alez å diåle ! (Si pout prononcî avou on loyaedje di parole, sicrît e sistinme Feller: "Alez’ å diâle".) ; : dijhêye po-z evoyî ene sakî å diåle.

  1. F. "Allez vous faire pendre ailleurs".)
  2. ça vos va ?, ça t' va ? Response : Come li tins; on l' fwait aler : ça n’ va nén todi bén.
  3. ki ça vos våye bén
  4. va s' cour araedje, va s' ti fé cour araedje ! va s' tchire e Mouze, on voerè t' cou !, va-st å diåle, va-st al djote !
    F. "Vas à la merde ! fais pas chier !".
  5. ça va daler

Parintaedje[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Sinonimeye[candjî]

Contråve[candjî]

vini

Ratournaedjes[candjî]

± fé mouvmint eviè ene plaece å lon
± bén tourner, tot djåzant d' ene machine