bardouxhî

Èn årtike di Wiktionary.
Potchî a: naiviaedje, cweri

Flag of Wallonia.svg Walon

Etimolodjeye et tcherpetaedje

Bodje «bardaxhe» (avou candjmint d' voyale), avou l' cawete di codjowaedje , bouxhî avou ene bardaxhe.

Prononçaedje

Viebe

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj') bardouxhe
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) bardouxhîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) bardouxhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) bardouxhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj') bardouxhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj') bardouxhive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj') bardouxhe
pårt. erirece (dj' a, vos av) bardouxhî
Ôtes codjowaedjes come "waitî"

bardouxhî

  1. (v. sins coplemint) bouxhî foirt.
    Il a vnou bardouxhî a l' ouxh po dire k' i gn aveut ene vatche ki veléve.
    Dj' a tegué, savoz, po-z ariver å grand ouxh a droete mwin; et vo m' la a bardouxhî po k' on m' drove (L. Baijot). (ratournant Alphonse Daudet)
  2. (v. sins coplemint) (mot d' fiziolodjeye) bate foirt, tot djåzant do cour.
    Tchaeke côp k' elle aporçuveut Rodrigue, gn aveut s' cour ki bardouxhive dins s' pwetrene, come on tam-tam (E. Pècheur).
  3. (v. sins coplemint) bouxhî pattavå.
    Il estént leu cwate conte mi, c' esteut l' moumint d' bardouxhî e hopea.
    On bardouxhe a droete, on bardouxhe a gåtche ! Et pertif et pertaf  (E. Pècheur).
  4. fé bråmint do brut tot bouxhant pattavå.
    Ci n' esteut ene sôlêye ki bardouxhive avå les montêyes.
    Il a co seur rintré sô po bardouxhî insi totavå s' tchambe.
    Dj' a oyou bardouxhî ene sacwè e gurnî.
    Il a bardouxhî tote li nute.
    Årè-t on bénrade tot bardouxhî la-hôt ? (ramexhné pa L. Remacle).
    Mågré l' caenon ki bouxhive, ki hoûléve et bardouxhî, on s' essoctéve on cwårt d' eure e sondjant a ene crolêye tiesse, a des rodjès lepes, a ene moman, a on clotchî (E. Wartique & E. Thirionet, divins Les croes dins les brouwires).

5. toumer tot fjhant do brut. Elle a bardouxhî al valêye des montêyes. F. dégringoler.

6. bouter tot fjhant do brut, et må. Il ont bardouxhî tot l' ivier, et l' måjhon n' est nén co fineye. F. bosser, turbiner, bricoler.

7. roter tot cablançant et tot fjhant do brut. Il est sô, i bardouxhe d' ene håye a l' ôte. F. tituber bruyamment.

8. aler et vni. Ki l' anêye ki vént vos voeye bardouxhî, gaiy, so totes les voyes (R. Viroux). L' Impreur potcha so si tchvå, et bardouxhî on pô håre et hote po trover on passaedje, mins i n' veya rén (J. Lebois). F. trimballer.

9. rinaxhî. Dji m' dimande çou k' i bardouxhe avårla. Vos avoz co vnou bardouxhî avå mes ridants. rl a: grevissî, veriner, randaxhî. F. fouiner, fureter, fouiller, fougnter.

10. trinner tourner tos costés po-z awaitî. Elle est todi a bardouxhî åtoû d' chal. F. rôder. 11. trinner, tchicter. I n' a nén bardouxhî po vinde si biesse. F. tergiverser. 12. divni sot, piede li tiesse. I cmincive a bardouxhî, ça fwait k' on lyi a vnou mete li camizole di foice. F. déconner, déraisonner, divaguer, battre la campagne. >> bardouxhî avå les cwårs : piede li tiesse.

II. [v.c.]

1. distrure. Louke on pô come i m' a bardouxhî cist årmå la ! F. gâcher, démollir, esquinter.

2. bouxhî po fé må. I bardouxhént ç' pôve biesse la. F. battre, maltraiter.

3. touwer. I nd ont bardouxhî, va, do djîbî, so les deus ans k' il ont lowé l' tchesse. rl a: sipater, schafyî. F. massacrer.

Parintaedje

(avou ber-)

Mots d' aplacaedje

bardouxhî djus


Ortografeyes

bardouhî [E1,E21,E34]; bardouchî [C9]; bardouchi [C13]; bardoûhi [E2]; bardouxhî [

Sinonimeye
Ratournaedjes
  • F. frapper violemment.
  • F. battre la chamade.
  • F. frapper à tort et à travers.
  • F. tambouriner, faire du tapage, du vacarme.

Pårticipe erirece

singulî pluriyal
omrin bardouxhî bardouxhîs
femrin bardouxheye bardouxheyes

bardouxhî o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "bardouxhî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.

Addjectif

singulî pluriyal
omrin bardouxhî bardouxhîs
femrin padrî bardouxheye bardouxheyes
femrin padvant bardouxheye bardouxheyès

bardouxhî o. (come epitete, metou padvant u padrî l' no)

1. sot(e), nén tot djusse (come onk k' åreut yeu on côp d' bardaxhe so s' tiesse). Ni rwaitîz nén a çk' i dit: il est on pô bardouxhî. T' es co pus bardouxhî k' l' enocin d' Croupet ki djouwe di l' årmonica po fé tourner les salådes (A. Marchal). Bén t' es fén fô, va, taiss, surmint ! T' es-st on foû-scwere et on dmey-doûs ! On sfwait bardouxhî, K' a on gros bwès foû di s' faxhene (L. Mahin). rl a: båyåd, burlu, relî, maboul. F. sot(te), toqué(e), niais(e). >> on dmey-bardouxhî : onk k' est on pô drole, nén come èn ôte. rl a: dimey-cougnî, dimey-doûs, ewaeré, saizi, sokea, gnognot. F. arriéré(e) mental(e), simple d'esprit.

2. fô (sote), ki n' tuze a rén. N' ess nén on pô bardouxhî, paret ? Ti bouxhes on seu ptit côp d' mårtea sol poure et ça t' pete al binete (L. Mahin). F. fada, détraqué(e), dingue.

3. tot rmouwé, tote rimouwêye, amoreus sot. Il est tot bardouxhî dispu k' el a rescontré å motocross. rl a: dizôrné. F. éperdu(e), troublé(e).

4. malåde. Elle est tote bardouxheye avou totes ces droukes la. rl a: saké, fayé, cacame. F. indisposé(e).

Disfondowes: bardouhî, èye; bardouchi, îye, bardouchî, èye.