bardouxhî

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Etimolodjeye[candjî]

Bodje «bardaxhe» (avou candjmint d’ voyale), avou l’ cawete di codjowaedje «  » des viebes, bouxhî avou ene bardaxhe.

Prononçaedje[candjî]

Viebe[candjî]

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) bardouxhe
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) bardouxhîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) bardouxhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) bardouxhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) bardouxhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) bardouxhive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) bardouxhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av) bardouxhî
Ôtes codjowaedjes come waitî

bardouxhî

  1. (v. sins coplemint) bouxhî foirt.
    • Il a vnou bardouxhî a l' ouxh po dire k' i gn aveut ene vatche ki veléve.
    • Dj' a tegué, savoz, po-z ariver å grand ouxh a droete mwin; et vo m' la a bardouxhî po k' on m' drove L. Baijot (fråze rifondowe). (ratournant Alphonse Daudet)
  2. (v. sins coplemint) (mot d’ fiziolodjeye) bate foirt, tot djåzant do cour.
    • Tchaeke côp k' elle aporçuveut Rodrigue, gn aveut s' cour ki bardouxhive dins s' pwetrene, come on tam-tam E. Pècheur (fråze rifondowe).
  3. (v. sins coplemint) bouxhî pattavå.
    • Il estént leu cwate conte mi, c' esteut l' moumint d' bardouxhî e hopea.
    • On bardouxhe a droete, on bardouxhe a gåtche ! Et pertif et pertaf  E. Pècheur (fråze rifondowe).
  4. fé bråmint do brut tot bouxhant pattavå.
    • Ci n' esteut ene sôlêye ki bardouxhive avå les montêyes.
    • Il a co seur rintré sô po bardouxhî insi totavå s' tchambe.
    • Dj' a oyou bardouxhî ene sacwè e gurnî.
    • Il a bardouxhî tote li nute.
    • Årè-t on bénrade tot bardouxhî la-hôt ? Sintake Rimåke (fråze rifondowe).
    • Mågré l' caenon ki bouxhive, ki hoûléve et bardouxhî, on s' essoctéve on cwårt d' eure e sondjant a ene crolêye tiesse, a des rodjès lepes, a ene moman, a on clotchî E. Wartique & E. Thirionet, Les crwès dins les bruwères (fråze rifondowe).
  5. toumer tot fjhant do brut.
    • Elle a bardouxhî al valêye des montêyes.
    F. dégringoler.
  6. bouter tot fjhant do brut, et må.
    • Il ont bardouxhî tot l' ivier, et l' måjhon n' est nén co fineye.
    F. bosser, turbiner, bricoler.
  7. roter tot cablançant et tot fjhant do brut.
    • Il est sô, i bardouxhe d' ene håye a l' ôte.
    F. tituber bruyamment.
  8. aler et vni.
    • Ki l' anêye ki vént vos voeye bardouxhî, gaiy, so totes les voyes (R. Viroux).
    • L' Impreur potcha so si tchvå, et bardouxhî on pô håre et hote po trover on passaedje, mins i n' veya rén (J. Lebois).
    F. trimballer.
  9. rinaxhî.
    • Dji m' dimande çou k' i bardouxhe avårla.
    • Vos avoz co vnou bardouxhî avå mes ridants.
    rl a: grevissî, veriner, randaxhî.
    F. fouiner, fureter, fouiller, fougnter.
  10. trinner tourner tos costés po-z awaitî.
    • Elle est todi a bardouxhî åtoû d' chal.
    F. rôder.
  11. trinner, tchicter.
    • I n' a nén bardouxhî po vinde si biesse.
    F. tergiverser. 12. divni sot, piede li tiesse.
    • I cmincive a bardouxhî, ça fwait k' on lyi a vnou mete li camizole di foice.
    F. déconner, déraisonner, divaguer, battre la campagne.
    bardouxhî avå les cwårs : piede li tiesse.

II. [v.c.]

  1. distrure.
    • Louke on pô come i m' a bardouxhî cist årmå la !
    F. gâcher, démollir, esquinter.
  2. bouxhî po fé må.
    • I bardouxhént ç' pôve biesse la.
    F. battre, maltraiter.
  3. touwer.
    • I nd ont bardouxhî, va, do djîbî, so les deus ans k' il ont lowé l' tchesse.
    rl a: sipater, schafyî.
    F. massacrer.

Parintaedje[candjî]

(avou ber-)

Mots d’ aplacaedje[candjî]

bardouxhî djus

Ortografeyes[candjî]

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Sinonimeye[candjî]

Ratournaedjes[candjî]

  • F. frapper violemment.
  • F. battre la chamade.
  • F. frapper à tort et à travers.
  • F. tambouriner, faire du tapage, du vacarme.

Pårticipe erirece[candjî]

singulî pluriyal
omrin bardouxhî bardouxhîs
femrin bardouxheye bardouxheyes

bardouxhî o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "bardouxhî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.

Addjectif[candjî]

singulî pluriyal
omrin bardouxhî bardouxhîs
femrin padrî bardouxheye bardouxheyes
femrin padvant bardouxheye bardouxheyès

bardouxhî o. (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l' no)

  1. sot, nén tot djusse (come onk k’ åreut yeu on côp d’ bardaxhe so s’ tiesse).
    • Ni rwaitîz nén a çk’ i dit : il est on pô bardouxhî.
    • T’ es co pus bardouxhî k’ l’ enocin d’ Croupet ki djouwe di l’ årmonica po fé tourner les salådes. A. Marchal (fråze rifondowe).
    • Bén t’ es fén fô, va, taiss, surmint !
      T’ es-st on foû-scwere et on dmey-doûs !
      On sfwait bardouxhî,
      K’ a on gros bwès foû di s’ faxhene. L. Mahin.
  2. fô, ki n’ tuze a rén.
    • N’ ess nén on pô bardouxhî, paret ? Ti bouxhes on seu ptit côp d’ mårtea sol poure et ça t’ pete al binete. L. Mahin.
  3. tot rmouwé, amoreus sot.
    • Il est tot bardouxhî dispu k’ el a rescontré å motocross.
  4. malåde.
    • Elle est tote bardouxheye avou totes ces droukes la.

Ratourneures[candjî]

  1. on dmey-bardouxhî : onk k’ est on pô drole, nén come èn ôte.

Mots vijhéns[candjî]

Ratournaedjes[candjî]

sot
tot rmouwé
malåde
on dmey-bardouxhî
  • Flag of France.svg Francès : arriéré mental, simple d’esprit