ti

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

Flag of Wallonia.svg Walon[candjî]

Prono d’ djin sudjet[candjî]

Alofômes
Divant l' viebe ti
Dirî l' viebe tu / -ss
Sipotchaedje (padvant ou padrî) t'

ti o. & f.

  1. di l' atôtchî et l' atôtcheye, a on livea ene miete måhonteus.
    • Ti vas ndaler coutchî, et rade, cobén !

dalaedje.gif

Prononçaedje[candjî]

Disfondowes: ti / t', tè, tu / t', të / t', to, miersipepieuzmint el mape ey el notûle A.L.W. 2.16.

  1. (sovint rsintou come grossî) prono sudjet di l' atôtchî k' on-z atowe.
    • Rén do tot d' tot ça: ti vénrès avou mi ! Ti djowes et ti n' mi schoûtes nén. Ti pous todi cori ! Pa ! t' es sot, surmint. T' as veyou dobe, dandjreus. T' arives trop tård al sope. Si t' l' atrapes, fote lyi ene danse ! Cwand t' rinterrès, t' årès d' mes noveles (sorlon des egzimpes ramexhnés pa J. Haust & M. Francard).
    F. tu.
  2. nén rsintou come di l' atouwance, pask' il est dins des ratourneures.
    >> Ti direus; :
  3. >> Ti n' direus : ça rshonne a.
    • L' aireu, ti direus del sirôpe ki sint bon les yebes É. Gilliard, (fråze rifondowe).
    >> Ti (n') direus ki : i shonne ki.
    • Ti direus k' i gn a ene djinne etur zels (ramexhné pa M. Francard).
    • L' ome bén metou saye di s' sitamper, mins ti direus k' il est clawé so s' tcheyire (J. Lahaye).
    • Les antenes-schieles, on les lome inla paski ti n' direus des schieles a sope pindowes di biyaire el cresse des toets L. Mahin, .
    On dit eto: to direus.
    F. sembler, ressembler.
    >> ti pous dire ki : c' est ddja drole ki.
    • Bén ti pous dire ki vosse pere dimeure lontins å fotbal (ramexhné pa L. Remacle).
    F. C'est vraiment étonnant.
    >> ti l' as dit : c' est l' veur.
    • Ti l' as dit: vos n' è rexhroz nén tot seu.
    F. c'est juste, effectivement.
  4. metou po nén definixhant prono "on".
    • Ti vôreus k' ça soeye dicåce insi tos les djoûs.

Sinonimeye[candjî]

  • metou padrî l' viebe ki finixh pa ene (oyåve) cossoune: tu.
  • metou padrî l' viebe ki finixh pa ene (oyåve) voyale: -ss.
  • eto divant l' viebe, mins a on livea d' atouwance radoûceye: to.
  • vos

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Ratournaedjes[candjî]

Prono d’ djin coplemint[candjî]

Alofômes
Divant l' viebe ti / èt
Dirî l' viebe tu
Sipotchaedje (padvant ou padrî) t'

ti o. & f.

  1. prono droet coplemint di l' atôtchî ou l' atôtcheye k' on-z atowe, metou padvant l' viebe.
    • Dji ti dmande di t' taire.
    • Tchoûle si to vous, mins dji n' ti vou pus.
    • Dji t' voe mî avou des berikes.
    • Ele ti rwaite d' ene drole d' air.
    • Kel diåle t' apice et t' coberôle !
  2. prono coplemint nén direk di l' atôtchî ou l' atôtcheye k' on-z atowe, metou padvant l' viebe.
    • I t' dene tot, et ti k' est si tchén avou lu.
    • Va s' ti fé cori araedjî!
  3. prono coplemint d' on viebe å prono muroetrece.
    • Ti vouss maryî?
  4. Ti l' apoitrè dj'?
  5. Èt sovénss co bén comint çki l' moye di fåde est montêye, hê, Firmin? L. Mahin, .
  6. prono coplemint nén direk nén rsintou di l' atouwance, pask' il est dins ene ratourneure di dvize, come si on arinnéve ene forveyowe djin (fonccion lomêye «espletive» e francès tot djåzant do mot e walon, et dite «rafoircixhante» e walon).

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Ratournaedjes[candjî]

± droet coplemint
± coplemint nén direk (si diferin do prumî)

Prono d’ djin tonike[candjî]

ti o. & f. (nén spotchåve)

  1. metou tot seu
    • Ti, t' es malåde !
  2. metou dirî een divancete.
    • C' est nén por ti

ti 3 [prono]

  1. prono d' atouwance:
  2. metou tot seu (måhonteus).
    • Ti, dji t' voe vni. Ti et mi, c' est deus. C' est ti ki m' l' as dit ! Ti freus çoula, ti ?
    >> ti, c' est ti, et mi c' est mi; :, u
  3. >> Si t' dis co "ti" a mi, mi, dji dirè "ti" a ti : riplacaedje d' ene sakî ki dit "ti", et k' vos, ça vs make.
    • Si t' dis co "ti" a mi, dji dirè "ti" a ti; et dabôrd, c' est nén mi k' est ti; dji n' so nén ti dpus k' ti. A. Dewelle, (fråze rifondowe).
  4. dins èn aduzoe (pus doûcineus).
    • Edon, ti, valet, ki t' n' irès nén ? (ramexhné pa L. Remacle).
    • Saiss k' il estént co k' i magnént, ti ! (ramexhné pa L. Remacle).
  5. padrî ene divancete (måhonteus).
    • Louke a ti ! C' est a ti a djouwer ! Il est pus foirt ki ti.
    >> c' est amon ti et t'-minme :.
  6. padrî ene adrovire.
    • C' est ti ki m' l' as dit !
    • Gn a k' ti po ndè fé des pareyes !

Ortografeyes[candjî]

Ôtes ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :
  •  : ?
  • ti : ?

miersipepieuzmint el mape ey el notûle A.L.W. 2.15.

Sinonimeye[candjî]

Mots d’ aplacaedje[candjî]

Ratourneures[candjî]

  1. >> a ti et a mi : dijhêye po des djins ki boevèt, cwand i tchôkèt leus veres.
  2. >> da ti : da tinne.
    • Rind m' ça; ci n' est nén da ti !
    F. appartenir.

Ratournaedjes[candjî]

Miniauge.gifLoukîz a : twè

Prezintoe d’ apårtinance[candjî]

Alofômes
Cogne plinne ordinaire Cogne plinne a dvanceye voyale Spotcheye cogne
ti èt t'
singulî pluriyal
ti tes

ti o. & f.

  1. prezintoe d' apårtinance di l' atôtchî et d' l' atôtcheye, siervant dins l' atouwance.
    • Ti fré m' a vnou trover.
    • Ti sour m' a vnou trover.
    • Ti fré a vnou ayir, ti sour eto.
    • Ti gayet a stî potchî t' vatche.
    • Èt pere aléve todi pormoenner avou t' båshele.
    • Ti måjhon n' est nén co si bén rassonrêye.
    • Ti ome n' est nén la?
    • Fåtche ti avoenne divant k' i n' riplouve.
    • C' est t' bea-fi k' a vnou ayir
    • Èt metchansté, c' est a twè, voess, k' ele fwait do må J. Mathot, .
    • Èt keute sol tåve, èt pougn so t' boke, Ti fwais t' mouzon! H. Van Cutsem, .

Ortografeyes[candjî]

Disfondowes: ti, ti-y (divant voyale), èt' / t', tu (divant cossoune), tu-n, t'-n (divant voyale); të (divant cossoune), të-n (divant voyale); it' (divant cossoune), èt' (divant cossoune), èt'-n (divant voyale), ta (femrin).

Sinonimeye[candjî]

Ratournaedjes[candjî]

ti