Wiccionaire:Dimande di racsegnes so les mots

Èn årtike di Wiccionaire.
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
The librairian.jpg
Dimande di racsegnes so les mots

Cisse pådje ci, c’ est l’ plaece po dmander åk so on mot u so ene ratourneure : on sinse, ene racsegne etimolodjike, on ratournaedje, evnd.

Po ene racsegne sol Wiccionaire, dimandez so cisse pådje ci.


Hårdêye difoûtrinne[candjî]

pådje des Berdelaedjes

F. ligature (tipografeye)[candjî]

Comint ratoûnrîz ligature dins l' sinse tipografike, metans : « la ligature ſ + z → ß », u co « œ est une ligature utilisée en français » ? Espontanêymint, dj’ åreu di loyeure, mins come c’ est on mot ddja dné pol sene di pontiaedje « - » ey eployî come mot d' croejhete (sinse 5 do Wiccionaire),… Ene idêye ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 28 d' avri 2020 a 09:07 (UTC)

loyaedje ? li loyaedje s + z → ß
lete(s) loyeye : œ est ene lete loyeye eployeye e francès
eloyeye lete(s), eloyaedje: l' eloyaedje s + z → ß ; œ est ene eloyeye lete eployeye e francès
(on pôreut fé l' diferince etur ene eloyeye lete (e singulî) po des sacwès come ß ou œ, rissintous come des senes prôpes do lingaedje; eyet des eloyeyès letes (plurial) po des sacwès come c+t, s+t k' on trove dins des vîs lives, et ki c' est purade do gåliotaedje)
Srtxg (copene)

mastik(e)[candjî]

Avou u sins e, c' est l' kesse divins l' DTW. Por mi c' est del mastike, femrin adon, come divins C9 (mastike), E213 (mastik, sins e bénseur) E1 (mastike), E34 (mastique), O2 (mastike), O4 (mastike) et O90 (mastique). Mins divins E178 (masstik, sins e bénseur) gn a 4 sinses : deus omrins et deus femrins. Li passe des mnujhîs (li seule mastike ki dji cnoxhe), est metowe al cogne femrinne. Dji n' voe nén c' est cwè les deus sinses omrins et l' deujhinme femrin da Lobet. Notez k' el mot francès est omrin. Reptilien.19831209BE1 (copene) 28 d' avri 2020 a 11:36 (UTC) — Dji radjoute E212 (f. mastick).

F. relativité[candjî]

Pol fameuse atuzêye, teyoreye da Albert Einstein : théorie de la relativité (restreinte, générale). On trouve r(i)låcion so Wikipedia, l’ Wiccionaire et l’ DTW, (è)rlâcion divins O4. Adon : rilåcivté, rilåciveusté,… Reptilien.19831209BE1 (copene) 3 d' may 2020 a 10:47 (UTC)

dj' inmreu ostant ene cawete -isté di calcaedje do francès come prumiristé (fr. priorité). => r(i)lativisté. "rilåcion" a trop di sinses po-z esse eployî po ene miersipepieuse sacwè come çouci. Nén dandjî di prinde on long A poy ki li bodje est tot etirmint calké.
--Lucyin (copene) 4 di may 2020 a 16:00 (UTC)
Dj' endè profite po-z atåvler "probåbisté" po "probabilité (sinse corant et sinse matematike).
--Lucyin (copene) 4 di may 2020 a 16:05 (UTC)
Iva po r(i)lativisté (eyet r(i)latif), dins R11 dispu 2004, nén dins R9 ni dins l' Rantoele. Reptilien.19831209BE1 (copene) 6 di may 2020 a 13:47 (UTC)

F. cartulaire[candjî]

Dji n' a rén trové sol DTW, Wikipedia, E203, E1, C9. Dj' a pol moumint metou cartulåre a håynaedje, sol modêye di comintåre, apoticåre, evnd., pol dataedje do mot « hayeneige » e 1612 divins l' Cartulaire de la commune de Ciney, mins come gn a todis on dote so cisse cawete la -åre/-aire, ça poreut ttossu bén esse cartulaire, u co tchårtulåre, tchårtulaire (avou l' bodje tchåte), k' on trouve e latén del Moyinådje dizo l' cogne chartularium (ramexhnaedje di tchåtes). Reptilien.19831209BE1 (copene) 6 di may 2020 a 13:39 (UTC)

Po les mots nén corants (dj' ô bén: ki n' sont dins nou vî motî), prinde li cawete pus walone -åre (come po salåre, vî cogne ki Pablo aveut rtrové ene sawice, mins k' aveut divnou "salêre" tocosté e 20inme sieke). Metans; dins "Vera", dj' a tchoezi "invintåre".
Cial, dji vôtreu po "tchåtlåre" u "cwårtulåre" u les deus. Dji n' sai pocwè mins tchårtulåre mi shonne mådjhant.
--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 14:20 (UTC)
Mi eto, les deus m' vont… Cwand dj' a scrît « tchårtulåre », dji m' a totshûte dit ki dji rsaetchreu bén l' r di tchårt. Reptilien.19831209BE1 (copene) 22 d' may 2020 a 18:17 (UTC)

F. posthume[candjî]

Comint dirîz : les écrits de Corneil Gomzé ont été rassemblés dans une œuvre posthume intitulée « Avau let champ » ? On pout dire ene sacwè come : les scrijhaedjes da Corneil Gomzé ont stî ramexhnés e-n ene ouve après s’ moirt dizo l’ tite « Avau let champ », mins pout on eployî postume ? Dj' a bén trové ci mot la divins R10 : a tite postume, u co dvins on tecse da José Schoovaerts : C’ est tot lîjant s’ lîve soi-disant postume, ki dj’ a yeu l’ esplicåciyon. (sourdant), mins on direut k' çou n' est nén on mot foirt sipårdou... Li mot n' est nén co dins l' Rantoele. K' endè pinsez ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 8 di may 2020 a 10:13 (UTC)

C' est nén on mot corant dins ls ôtes lingaedjes nerén (et co bén direus dju).
Li scrijhaedje avou "th", eyet l' cogne et oyance do mot e francès mi dnèt l' idêye ki c' est nén on mot vnou do latén, mins purade on mot grek (do motlî crustin d' eglijhe, k' a plin d' mots greks)
dins ç' cas, "postume" mi shonne esse li boune cogne e walon.
Srtxg (copene) 10 d' octôbe 2020 a 13:26 (UTC)

F: dauphin[candjî]

Comint dirîz "dauphin" (li biesse) e walon? Dôfin? Dôfén? Dåfin?... Oubén avou on L come e vî francès (daulphin/dalphin): "dolfin" / "dålfin"? --Matuzåd (copene) 18 di may 2020 a 12:38 (UTC)

Målåjheye kesse… Do costé d' Tchålerwè, espontanêymint, sins rwaitî ezès motîs, dj' åreu dit dofén/dåfén /dɔfẽ/ (/dofẽ/ mi shonne drôle et dji doe foirci pol dire), avou /ẽ/ come fén. Dji voe divins R13 dåfin (avou l' minme /ɔ/ ki dins m' prononçaedje), mins dofén /dofɛ̃/ (come e francès u avou on /ɔ/ ?) divins l' DTW et so Wikipedia (w:Dofén ordinaire). Come çou n' est nén ene biesse k' on trouve e nosse payis, i n' est dvins cåzu nou motî. On l' trouve tot l' minme divins E203 : dâfin, E177 (1839) : dâfein ; divins G0 eyet E178 on lome purade cisse biesse la pourcea d’ mer (poursai d’ mér). Come on trouve des disfondowes avou â dj' imreu ostant wårder dåfin acertiné divins R13, et ki rdjond çou k' dit Louis Remacle po çou c' est k' est des mots laténs a + l + cossoune : palma > påme/pâme/panme do costé d' Lidje ; paume/pome Nameur,Tchålerwè et e francès (sins L adon). Et come li mot e patwès latén est *dalphinus, ça m' shonne s' tini. Mins, vos Matuzåd, comint dirîz ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 18 di may 2020 a 15:07 (UTC)
C' esteut "dåfén" dvins l' årtike Wikipedia, ki dji trove pus lodjike (come i gn a "dâfin"), diska djulete 2017, mins Lucyin l'a candjî e "dofén", pace ki "li rfondaedje a stî rcandjî"... Mins i n' esplike nén pocwè il a stî rcandjî... --Matuzåd (copene) 18 di may 2020 a 16:30 (UTC)
On va lyi dmander... Reptilien.19831209BE1 (copene) 18 di may 2020 a 18:15 (UTC)
On l' va "disricandjî". Li "â" di E203 acertene li betchfessî å. Li cawete -ein di E177 eyet li cogne neyerlandesse (dolfijn) fwait clintchî viè l' cawete -én. Dji rcandje so les Wikis.
--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 14:43 (UTC)
Merci bråmint des côps !
--Matuzåd (copene) 21 di may 2020 a 20:00 (UTC)
Dins E203, pourcea d' mer po "marsouin" pu po "dåfén" (dandjreus a cåze di leu cråxhe ?).
--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 15:24 (UTC)
I divreut esse dins l' imådjî 1000 mots (E199, S199, C199...); dji louke al nute.
Dj' è profite po fé "dåfinreye" (bassén avou des dåféns)
--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 15:50 (UTC)
Rimetou 4 ôrtografeyes des meye prumîs mots dåfén#Ortografeyes.
--Lucyin (copene) 21 di may 2020 a 17:35 (UTC)

F: colorant & conservateur[candjî]

Co deus ôtes: kimint dire "sans colorant ni conservateur" ? Motoit come dvins les ôtes laténs lingaedjes: sins colorant ni conservant? Ou "wårdant" el plaece di "conservant"? --Matuzåd (copene) 18 di may 2020 a 12:46 (UTC)

sins prodût colorant ni sorwårdant. Betchete sor- paski c' est dpus k' on wårdaedje naturel, mi shonne-t i. Les mots avou l' cawete -ant sont-st aprume des addjectifs; => prodût colorant... (si l' etikete el permete).
--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 14:47 (UTC)
Vola ki m' shonne lodjike eto. Merci a vos!
--Matuzåd (copene) 21 di may 2020 a 20:02 (UTC)

pangolin[candjî]

wårder li cawete -in? Gn a pont d' rîle inte les deus cawete -én u -in. Come c' est l' fråze JL Fauconnier k' a metou l' mot e walon pol prumî côp, wårdans l' insi.

--Lucyin (copene) 19 di may 2020 a 15:05 (UTC)

F. télétravail[candjî]

teleboutaedje (trové pa Jean Goffart dins si årtike del Rantoele 94 del coirnêye Les tchafiaedjes da Ptit Louwis). Dji cwereu dispu bele ådje ene manire di passer houte di l' ahiket k' åreut yeu dné *teleovraedje. C' est come Cristofe avou l' oû --Lucyin (copene) 27 di may 2020 a 17:16 (UTC)

Simpe, åjhey a ritni, dji prins ! Reptilien.19831209BE1 (copene) 4 di djun 2020 a 13:43 (UTC)
On trouve eto teleovraedje, acertiné pa vos-minme Lucyin :
  • One des rèxheûwes – èt vos n’ mi froz måy rimougnî m’ parole so ci pont la –, c’est l’ tèlèovrädje. L. Mahin, Li Rantoele, « Li cwärnêye di l’èconomîye : Lèyi fé, lèyi passer ? »,  1, esté 1996.

foirtoujhea => foitoujhea[candjî]

w:Uzeu_copene:Vualon#noûmots_des_biesses_disparexhowes

En & Fr cluster[candjî]

clostea

Uzeu_copene:Lucyin#clostea

F. aurore polaire[candjî]

Dji n' sai si gn a ddja ene sacwè k' a stî atåvlêye, mins aireur pôlrinne (pôle + cawete -rinne, « dilé do pôle ») mi shonne lodjike. K' endè pinsez ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 4 di djun 2020 a 13:56 (UTC)

Por mi, c' est clapant.
--Lucyin (copene) 8 di djun 2020 a 15:48 (UTC)

subjonctif imparfait, subjonctif passé, subjonctif plus-que-parfait[candjî]

Gn a ene rujhe d' aloyance divintrinne inte les wikipedia po l' alomåcion suddjonctif erirece.

So ces tåvleas la (mande escuze, dji n' a nén shuvou l' avançmint di c' boket la do pordjet), li fr. subjonctif imparfait est lomé "Erirece durant", dabôrd ki les cognes des cawetes sont les cenes do "fr. passé simple". Li fr. subjonctif plus-que-parfait est lomé avou 4 mots et dji n' sai nén la k' i fåt stitchî l' mot suddjonctif "S. ripassé erirece durant", ripassé s. erirece durant".

Dji vén d' lére li grosse croejhete Rimåke so les dobes erî⁻tins (dj' a metou l' passaedje so l' Aberteke). Il esplike bén ki, pol suddjonctif, li valixhance "prezint" / "passé" n' egzitêye cåzu pus (aprume ki c' est sovint des forveyowès fråzes = des sacwès impossibes). Si minme l' atuze "prezint / passé" est verzinante, abele li sinse "durant / nén durant".

I fåreut motoit rcandjî les tåvleas avou les lomaedjes di Wikipedia (Ripassé tins), u bate li dvize roci u dins l' cåbaret. --Lucyin (copene) 8 di djun 2020 a 16:21 (UTC)

Adon, si djel tén bén, i nos fåt candjî sol Wiccionaire :
  • suddjonctif erirece → suddjonctif prezintrece ripassé (F. passé du subjonctif) : ki dj' åye bouté
  • suddjonctif erirece durant → suddjonctif erirece (F. imparfait du subjonctif) : ki dji boutaxhe
  • suddjonctif ripassé erirece durant → suddjonctif ripassé erirece (F. plus que parfait du subjonctif) : ki dj' euxhe bouté
c' est bén ça ? Eto, pocwè indicatif ripassé prézint mins suddjonctif prezintrece ripassé et nén suddjonctif ripassé prézint u co indicatif prézintrece ripassé ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 17 di djun 2020 a 19:05 (UTC)

Bork[candjî]

Bonjour nous sommes borquin de Saint-Hubert et nous cherchons la traduction française du mot wallon borq dit BORK pourriez vous nous aider svp? — Ci messaedje ci, nén siné a stî scrît pa l’ IP 94.109.136.89 (copiner), li 11 di djun 2020 a 08:56.

Bondjoû. Sorlon l' Motî d' Bastogne, les Borkins sont « les cis do bork » (« ceux du bourg », « les habitants du bourg »). I n' fåt né cweri pus long. Reptilien.19831209BE1 (copene) 11 di djun 2020 a 20:25 (UTC)

Årveye[candjî]

Diné so Wikipedia pol pitit ban rebané avou Sint-Hubert (Lussimbork). Et po çou k' est do hamtea a Assesse (Nameur) : vey fr:w:Arville (Assesse) ? On l' escrît sifwaitmint, e Rfondou dj' ô bén ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 23 d' octôbe 2020 a 09:05 (UTC)

Por mi c' est bén l' minme mot, oyi.
--Srtxg (copene) 25 d' octôbe 2020 a 10:26 (UTC)

Opchie[candjî]

Diné dvins TR1 po F. Aubechies. I n' fåreut nén wårder li b etimolodjike : Abbecis (1095), Abecheis (1119), Aubechies (XIIIinme sieke) < Albutius (lat.) no d' djin (sourdant). On trouve eto come etimolodjeye : lat. abbatia (moustî) ; u co do latén Aub- < albus (blanc) eyet -chie < casa (måjhone) => viyaedje ås blankes måjhones (sourdant, sourdant). Et po çou k' est do coron -ie, e Rfondou ci sereut -iye, come Ocgniye ? Çou ki dinreut Obchiye (prononcî avou on p pa asmilaedje) ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 25 d' octôbe 2020 a 17:24 (UTC)

F. lézarde[candjî]

Li blanke roye e plin mitan do tecse.

Kimint lomreut on bén cisse blanke lene k' on voe paco dvins des scrijhaedjes ? E francès on dit lézarde, e-n inglès on dit river, k' est cåzu l' minme e-n almand avou Gießbach, e-n itålyin c' est canaletto (pitit canå),…

On n' manke nén d' mots e walon po dire tot çoula. Por mi, li prumire idêye ki m' a vnou c'est l' cene d' ene creveure, bîleure, findeure. Adon, on ptit mot ki poreut convni c'est crin.

Ene idêye ? Reptilien.19831209BE1 (copene) 27 d' octôbe 2020 a 10:04 (UTC)